گزارش سومین جلسه نقد و بررسی به تاریخ 14 اسفند ۹۰ با موضوع اعجاز اثر انگشت منحصر به فرد انسان

موضوع: اثر انگشت

بسم الله الرحمن الرحیم

أَ يَحْسَبُ الْإِنْسانُ أَلَّنْ نَجْمَعَ عِظامَهُ (3) بَلى‏ قادِرينَ عَلى‏ أَنْ نُسَوِّيَ بَنانَهُ (القیامه:4)

 آيا آدمى مى‏پندارد كه ما استخوانهايش را گرد نخواهيم آورد؟ (3) آرى! قادريم كه (حتى خطوط سر) انگشتان او را موزون و مرتب كنيم (۴).

ز ابتدای تاریخ نیاز به تشخیص هویت افراد برای انسان امری حیاتی بوده است و امروزه به سبب رشد روز افزون جمعیت و به دنبال آن افزایش آمار بزه های اجتماعی و امکان دستیابی بزه کاران به راه­های مختلف برای ایجاد تغییر در ظاهر خود و گریز از اجرای قانون، بشر به دنبال ساخت سیستم­ های تشخیص هویت افراد می­باشد.

امروزه روش­های بی­شماری برای تشخیص هویت افراد از طریق ویژگی­های بیولوژیک و رفتاری آنها ابداع شده است از جمله: شناسایی از طریق رگ­های انگشت دست، عنبیه چشم، فرم چهره، امضا، هندسه دست و...

امروزه یکی از روش­های مطرح در تشخیص هویت، استفاده از اثر انگشت است. چرا که اثبات شده است اثر انگشت هر فرد یکتا و منحصر به خود او بوده و احتمال اینکه اثر انگشت فردی مانند فرد دیگری باشد از نظر ریاضی و تجربی تقریباً محال است.

خداوند متعال نیز در قرآن به این مهم اشاره کرده است و در آیه 3و4 سوره قیامت دقت آفرينش مجدد انسان را تا حدی بیان می­ کند که سر انگشتان نیز مانند روز اول به وجود آمده و بازسازی می­ شوند. آیه ۳ از سوره قیامت در جواب منکرین معاد می­ فرماید: آیا انسان فکر می­ کند که استخوان­های پوسیده را کسی نمی ­تواند جمع­ آوری نماید؟ سپس در پاسخ به این سؤال می­ فرماید خداوند قادر است حتی نقوشی را که بر روی انگشتان دست آدمی وجود دارد نیز بازسازی نموده و به صورت اول در آورد.

برخی از مفسرین معنای واژه بنان را سرانگشت معنا کرده­اند که با منحصر بفرد بودن اثر انگشت تطابق می­کند و برخی دیگر آن را خود انگشت معنا نموده­ اند. شاید ذکر این نکته خالی از لطف نباشد که حتی اگر بنان را به معنای انگشت در نظر بگیریم، امروزه با روش­های مستدل علمی اثبات شده است که شکل رگ­های موجود در انگشتان دست هر فرد منحصر به خود او بوده و امروزه به عنوان بهترین روش برای تشخیص هویت افراد استفاده می­ شود.

منحصر به فرد بودن اثر انگشت هر فرد هم به صورت تجربی و هم به صورت تئوری قابل اثبات است:

در روش تجربی، ابتدا تعدادی از نمونه‌های اثر انگشت به عنوان نماینده انتخاب می‌شود. سپس سیستم تطابق دهنده اثر انگشت، به مقایسه آنها با یکدیگر می‌پردازد. دقت سیستم، بیانگر منحصر به فرد بودن اثر انگشت خواهد بود. این کار در مقیاس بالا برای حدود 1 میلیارد رکورد انجام شد و مشخص گردید که نرخ پذیرش درست این سیستم بالای 97% و نرخ پذیرش اشتباه آن در حدود 01/0% می‌باشد که نرخ پذیرش اشتباه آن نیز ناشی از کمبود کیفیت تصاویر گرفته شده بوده است.

در روش تئوری، تمام پدیده‌هایی و عواملی که می‌تواند در تفاوت اثر انگشت (چه در ارتباط با خودش و چه در ارتباط با انگشت دیگر) مؤثر باشد در نظر گرفته می‌شود و با استفاده از یک مقیاس مشابهت، احتمال اینکه دو انگشت دقیقاً مثل هم باشند محاسبه می‌گردد. آخرین و دقیق‌ترین فرمولی که برای محاسبه احتمال تشابه دو اثر انگشت بدست آمده است، نشان می‌دهد که این احتمال بسیار پایین و در حدود ^80-10× 2/1 می‌باشد.

اما سؤال اینجاست که آیا پیش از اشاره قرآن به این مطلب، سخنی در باب منحصر به فرد بودن اثر انگشت هر شخص به شکل مستدل ارائه شده است یا خیر. ادموند لوکارد دانشجوی متخصص پزشکی و قانون در سال 1918 اولین قوانین را برای اثبات یکی بودن دو اثر انگشت ابداع نمود تا به این وسیله کمینه تعداد برجستگی­هایی که می­بایست در دو اثر انگشت یکسان باشد تا یکی بودن آن دو را نشان دهد محاسبه شود. لوکارد توضیح داد که اگر دوازده نقطه همساز در دو تصویر واضح با لبه‌های دقیق از اثر انگشت وجود داشته باشند، یکی بودن دو اثر انگشت قطعی است.

اصولا تکنیک‌های تشخیص اثر انگشت بر مبنای مکان نسبی نقاط انشعاب، برجستگی و دلتای هر اثر انگشت و فاصله آنها از یکدیگر عمل می­ کند که این مشخصات در انواع اثر انگشت متفاوت است.

ویژگی­های مورد استفاده برای تشخیص اثر انگشت افراد

نتیجه‌گیری

چنانکه دیده شد برخی آیات قرآن، پاسخ منکرین اصل معاد است و گروهی دیگر از آیات اثبات این مطلب است که خداوند قادر است موجودات را با همان ویژگی‌های خودشان احیا کند که این موضوع حتی برای پیامبری مانند حضرت ابراهیم (ع) نیز مطرح بوده که فرمودند: اَرِنی کَیفَ تُحیِ الموتی و خداوند در پاسخ به ایشان دستور داد چهار مرغ را ذبح کرده و گوشت آنها را مخلوط کند و سپس به ابراهیم (ع) نشان داد که چگونه آنها را دقیقاً مانند روز اول در می‌آورد. در آیه مورد بحث قرآن هم اصل معاد را بیان می‌کند و هم با عبارت بلی قادرین... نکته بالاتری را می‌خواهد اعلام کند که با توجه به مطالب ذکر شده همان احیای با تمامی ویژگی‌های فرد است که در اینجا اشاره به ویژگی منحصر به فرد یعنی سرانگشتان شده است.

با توجه به مطالب ذکر شده با جدیت قابل قبولی می‌توان این مورد را از موارد اعجاز علمی قرآن دانست.

ارائه دهندگان: خانم غروی و مهندس شناسا

داوران: آقایان دکتر حمیدرضا ربیعی (دانشگاه علم وصنعت)، حجه الاسلام دکتر محمد سادات منصوری (دانشگاه شهید بهشتی)، حجه الاسلام دکتر محمود متوسل (دانشگاه تهران)

گزارش جلسه:

در تاریخ 14/12/90 سومین جلسه نقد و بررسی اعجاز قرآن در مؤسسه‌ی فرهنگی تبیان رأس ساعت 18 برگزار گردید.

مشروح جلسه: 

پس از قرائت قرآن، آقای مهندس ابراهیم شناسا بحث خود را با بیان تاریخچه تشخیص هویت آغاز نمود و سپس به شرح روش های تشخیص هویت و سیستم های بیومتریک از جمله اثر انگشت پرداخت. در این میان، بحث ویژه­ای روی الگوی رگ های انگشتان و منحصر به فرد بودن آن ها داشت. سپس بررسی مقایسه ای میان روش های مختلف بیومتریک عنوان نمود که در نتیجه مشخص گردید تصاویر رگ های درونی انگشت و پس از آن اثر انگشت از همه روش ها دقیق تر بوده است.

سپس تاریخچه علمی انگشت نگاری را بیان نمود و نیز اشاراتی به تاریخچه اثر انگشت قبل از میلاد داشت. پس از آن به اثبات انحصار اثر انگشت هر فرد پرداخت که از روی آمار ریاضی و فرمول های ارائه شده بدست آمده است؛ تا آنجا که احتمال یکی بودن اثر انگشت دو فرد 10 به توان 80- می­رسد. و این مقدار از کل تعداد بشری که روی کره زمین آمده بیشتر است. یعنی این احتمال نزدیک به صفر است.

بعد از آن خانم غروی به بررسی قرآنی این موضوع پرداخت. بررسی ریشه لغات: «عِظام: استخوان ها» و «نُسَوِّيَ: که به معنی هماهنگی و برابر کردن است» و نیز واژه «بنان» که به معنی انگشتان و اطراف انگشتان (سر انگشتان) است. بنابراین عبارت «نسوی بنانه» به معنی باز­آفرینی انگشتان و سر­انگشتان خواهد بود و کلمه «بلی» تأکیدی است که نه تنها استخوان­های او را جمع می نماییم؛ بلکه سر انگشتان اورا نیز بازسازی می­کنیم.

و نیز آیات مرتبط در مورد سؤالاتی که منکرین معاد درباره این مسئله داشتند مطرح شد.

همچنین بحث معاد جسمانی و داستان انبیاء در این مورد و سؤالات ایشان مطرح گردید و در آخر نتیجه­گیری بر مبنای همان دو سؤال اساسی منکرین معاد و پاسخ قرآنی به آن عنوان شد. که بر این اساس اعجاز علمی آیه ثابت می­شود.

نقد و بررسی ادعا توسط اساتید و حضار:

آقای دکتر ربیعی: چون بشر با دست کار می­کرده، سابقه اثر انگشت به عنوان الگو به قبل از اسلام یعنی به بابلیان و دوران قبل از میلاد باز می­گردد. اما به عنوان یک ویژگی UNIQUE (منحصر به فرد) استفاده نمی شده است. اثر انگشت سیصد سال پس از میلاد برای شناسایی نیز استفاده می­شد اما در مورد اینکه یونیک بوده و برای هر فرد انحصار داشته است شواهد خاصی در دست نیست.

ایشان بر این باور بودند که دلایل ارائه شده در جلسه چندان محکم نبوده و این گونه قابل تطبیق با آیات نمی باشد چراکه ممکن است منظور آیه بازسازی استخوانهای انگشتان باشد کما اینکه امروزه استخوانهای ریز انسان را نیز بازسازی می کنند.

خانم غروی: آن مواردی که از قبل از اسلام فرمودید طبق شواهدی که جمع­آوری شده، در مورد خطوط سر انگشت نبوده، بلکه شکل و فرم انگشتان و دست مطرح بوده است. البته هدف از این جلسه نیز رفع اشکالات موجود و تصحیح مطلب می باشد.

دکتر طالب پور: سؤال آقای دکتر خیلی خوب بود و اساسی­ترین سؤال در این زمینه است. اگر در آیه دقت کنیم: ابتدا با لفظ «بلی» می فرماید: «می توانیم»؛ ولی چرا با عبارت: «قادِرينَ عَلى‏ أَنْ نُسَوِّيَ بَنانَهُ» ادامه یافته؟ در تفاسیر آمده است که این جمله حالیه است. بعلاوه سر انگشتان برای مردم آن دوره اصلاً شناخته شده نبوده است. پس حداقلِ استنباط ما این است که اثر انگشت مسأله ویژه ای است که آیه به آن اشاره دارد. با توجه به بحث معاد در قرآن و شبهات منکرین معاد و پاسخ های قرآن این سؤال نیز مطرح است که آیا ما جاودانه هستیم؟. مثلاً حضرت ابراهیم می خواست بداند آیا ویژگی های افراد دوباره برمی گردد؟ که خداوند با مثال [زنده نمودن] مرغ ها که در قرآن آورده، به آن پاسخ داد.

 در آیه مورد نظر یا می توانیم بگوییم: به این ویژگی ها اشاره کرد و یا اینکه: پاسخ به سؤال دوم را با اشاره به ویژگی های منحصر به فرد آن بیان کنیم.

دکتر ربیعی: قسمت اول سؤال مورد تأکید است. تفسیر علامه در این زمینه چیست؟

خام غروی: بیان علامه نشان می دهد ظرافت هایی در دست انسان است که در حیوانات نیست و به باز آفرینی آن اشاره شده و به این دلیل خداوند به آن اشاره نموده است.

دکتر سادات منصوری: ظاهراً سؤال اساسی در این آیات این است که چرا [خداوند] در میان اعضای بدن سر انگشتان [را مثال زده که]  به صورت اول در می آید. که البته به نظر علامه انحصار از آن بر نمی آید. به هر حال 1. مطابق علم و دانش آن روز هم مردم این ظرافت ها را تشخیص می دادند.

2. در اسلایدی که از بیان تفاسیر ارائه شد، معلوم بود که کل انگشت را باید در نظر بگیریم. و با توجه به آیه ی «وَ اضْرِبُوا مِنْهُمْ كُلَّ بَنانٍ» (الانفال:12) که در قرآن آمده تنها مفهوم انگشتان از بنان در می آید.

3. در اسلاید هفتادم سؤال دومی که مردم داشتند این گونه مطرح شد که: چطور شناسایی افراد انجام می شود؟ که این سؤال به نظر می­رسد در بیان قرآن وجود نداشته باشد. اگر این سؤال مورد خدشه باشد، اساس استدلال این ادعا مورد تردید واقع می شود.

دکتر ربیعی: این سؤال هم مطرح است که به فرض صحت ادعا، چرا قرآن از میان روش های بیومتریک فقط اثر انگشت را بیان کرده و مثلاً عنبیه را مطرح نفرموده است.

دکتر طالب پور: طرح یک مورد از روش های بیومتریک در قرآن کفایت می­کند که اعجاز علمی آیه مزبور اثبات گردد. در مورد سؤال حاج آقا: ما ممکن است سؤالات مختلفی داشته باشیم و قرآنی که (تبیاناً لکل شیء) وکتاب هدایت برای عالمیان است باید به آن پاسخ گوید.

اما پاسخ به سؤال پیامبرانی چون حضرات عزیر و ابراهیم علیهماالسلام متفاوت است. در مورد ابراهیم (ع) خداوند هم زنده کردن و هم به شکل اول بازگشتن اعضاء را نمایان می­سازد.

دکتر فقیهی: احتمالی که مطرح شد 10 به توان80- نزدیک به صفر است اما غیر ممکن نیست مثل اینکه بگوییم در همین لحظه یک پسر به دنیا بیاید که این احتمال نزدیک به صفر است ولی غیر ممکن نیست. این نشان می دهد منحصر به فرد نمی تواند باشد.

دکتر طالب پور: فقره دوم آیه نه برای خداوند و نه برای مردم آن زمان مهم نبوده است.

آقای احمدی فقیه از سازمان انرژی اتمی: ما خودمان را محدود به یک معنی استقلالی در مورد اثر انگشتان کردیم اما این عظام معانی دیگری هم دارد. از جمله کامل شدن و شکل گرفتن. لذا می تواند بحث عنبیه را هم شامل شود.

دکتر طالب پور: چنین معنایی را در مورد لغت عظام نداشتیم! و این استدلال بعید به نظر می رسد.

دکتر متوسل: باید برای اثبات یک معجزه قرآنی چندین مورد را اثبات کنیم. حداقل چیزی که در واژه بنان مد نظر است انگشت و سر انگشت است. اما حداقل چیزی که آیه می­رساند، خود انگشت است. تا چه رسد به خطوط انگشت و سر انگشت. آیه حتی به خطوط هم اشاره ندارد. نکته دیگر اینکه قرآن به قدرت های الهی اشاره می کند. مثل این آیات: «أَ لَمْ نَجْعَلْ لَهُ عَيْنَيْنِ» (8) «وَ لِساناً وَ شَفَتَيْنِ» (البلد:9)

اگر به این شکل برخورد کنیم به نظر می­ رسد، قرآن در مقام بیان مطلب نباشد و این ادعا به آن تحمیل می شود.

دکتر طالب پور: البته در معانی بنان، راه های فرعی نیز داشتیم که می تواند به خطوط  اشاره داشته باشد.

دکتر متوسل: این معنا خطوط را نشان نمی دهد. حداکثر سر انگشت را نشان می دهد.

دکتر طالب پور: مطلب مهمتر آنکه سیاق این آیه نشان می دهد که خداوند در مقام بیان ویژگی هایی خاص انگشتان است.

دکتر حسینی خامنه (متخصص ارتوپدی) از دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی: چون بحث عظام است، به نظر من ریزترین استخوان های بدن یعنی 26 عدد استخوان های دست را در بر می گیرد. پس به همان عظام بر می گردد نه سر انگشت. و استخوان خود بند انگشت از همه ی استخوان ها ریزتر است. در مورد فرمایش شما باید روی بنان بحث کنیم نه سر انگشتان.

دکتر حسن زاده استاد تشریح و جنین شناسی دانشگاه تهران: همان طور که دکتر حسینی فرمودند خصوصیات انگشتان بسیار خارق العاده است بلکه از مغز انسان نیز خارق العاده تر است. ساختار خود انگشتان از سر انگشت پیچیده تر است. حال سؤال این است آیا در قرآن بحث چشم وگوش نیامده، چرا آن ها را به عنوان اعجاز در نظر نمی گیریم؟ آیا علمی که مردم در مورد عنبیه داشتند همان است که الان دارند؟

آقای مصلح از مؤسسه قرآن پژوهشی شیراز: در مورد  واژگان کلیدی مبحث مهم، واژه شناسی تاریخی است. نظر به آیات دیگر مثل این آیه: (الَّذِي خَلَقَ فَسَوَّى وَ الَّذِي قَدَّرَ فَهَدى‏) هماهنگی و برنامه ریزی در ماده (قدر) می باشد و (نسوی) به معنی جدا و سوا کردن است نه به معنی هماهنگی.

دکتر طالب پور: در اینجا زمان جلسه به پایان رسید . ان شاءالله پاسخ باقی سؤالات جمع آوری شده بزودی بر روی سایت نمایان می گردد. نکته ای که باید عنوان گردد اینست که ما اکنون در مقام تبیین مسأله هستیم؛ در این جلسات اعجاز علمی برخی از موارد ادعایی اثبات می­گردد و برخی اصلاح و یا رد می­شود.

دکتر فقیهی:  مسأله مهم برخورد با یک مسأله علمی است و متد کار برای ما مهم است و در اینجا با دید انتقادی این کار صورت می­گیرد. همچنین بر خلاف سایر مواردی که در دنیای کنونی مطرح است، در جلسات انجمن علمی اعجاز قرآن ایران نظرات اساتید حوزه و دانشگاه با هم جمع و تبادل افکار صورت می گیرد.